Yüzey Hazırlama Standartları: SA 2.5, SA 3, SSPC ve NACE
ISO 8501-1 temizlik dereceleri, SSPC ve NACE karşılıkları, yüzey profili (Rz) değerleri ve hangi standart için hangi aşındırıcının seçileceği.
SA 2.5 (çok kapsamlı temizlik) yüzeyde yalnızca hafif gölge ve iz kalmasına izin verir; SSPC-SP10 / NACE 2 ile eşdeğerdir. SA 3 (görsel olarak temiz metal) hiçbir kalıntı bırakmaz, yüzey tamamen metalik parlaklıktadır; SSPC-SP5 / NACE 1 karşılığıdır ve daha fazla zaman ile aşındırıcı gerektirir.
Kaplama şartnameleri yüzey hazırlığını iki değerle tanımlar: temizlik derecesi (yüzeyde ne kadar kalıntı kalabileceği) ve yüzey profili (pürüzlülük, genellikle Rz olarak µm cinsinden). Bu iki değer, kullanılacak aşındırıcıyı ve tane boyutunu doğrudan belirler.
Türkiye’de en sık karşılaşılan standart ailesi ISO 8501-1’dir (SA dereceleri). Amerikan kökenli projelerde SSPC (bugün AMPP) ve NACE karşılıkları kullanılır. Aşağıdaki tablo bu karşılıkları bir arada verir.
Standartların pratik karşılığı
Temizlik derecesi
Yüzeyde kalabilecek hadde kabuğu, pas ve eski kaplama miktarını tanımlar (SA 1 → SA 3).
Yüzey profili (Rz)
Kaplamanın mekanik tutunması için gereken pürüzlülük. Tane boyutu ile doğrudan ilişkilidir.
Tuz ve kirlilik
Görünmeyen tuz kalıntısı, temizlik derecesinden bağımsız olarak kaplama ömrünü kısaltır.
Zaman penceresi
Kumlama sonrası boya, flash rust oluşmadan şartnamedeki süre içinde uygulanmalıdır.
Temizlik dereceleri karşılaştırma tablosu
Karşılıklar yaygın endüstriyel kabule dayanır; sözleşmenizdeki şartname esastır.
| ISO 8501-1 | SSPC / AMPP | NACE | Tanım | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|---|
| SA 1 | SP7 | NACE 4 | Hafif temizlik (brush-off) | Geçici koruma, hafif işler |
| SA 2 | SP6 | NACE 3 | Kapsamlı temizlik (commercial) | Genel endüstriyel kaplama |
| SA 2.5 | SP10 | NACE 2 | Çok kapsamlı temizlik (near-white) | Tersane, çelik konstrüksiyon, tank — en yaygın |
| SA 3 | SP5 | NACE 1 | Görsel olarak temiz metal (white) | Kritik iç yüzey, ağır hizmet, daldırma |
Yüzey profili (Rz) ve mesh ilişkisi
Temizlik derecesi kadar önemli olan ikinci değer yüzey profilidir. Çok sığ profilde kaplama mekanik olarak tutunamaz; çok derin profilde ise pürüz tepelerinde kaplama incelir ve oradan korozyon başlar. Bu nedenle şartnamelerde genellikle bir aralık belirtilir.
Profili belirleyen ana etken aşındırıcının tane boyutudur. Kaba tane derin, ince tane sığ profil bırakır. Hangi mesh’in hangi profili verdiği konusunda garnet mesh seçim rehberimize bakabilirsiniz.
Tipik profil aralıkları
- Rz 25–40 µm — ince film kaplamalar
- Rz 40–70 µm — genel endüstriyel sistemler
- Rz 60–100 µm — ağır hizmet, tersane, tank
- Ölçüm: replika bant (test-ex) veya profil ölçer ile yapılır
Hangi standart için hangi aşındırıcı?
SA 2.5 ve SA 3 gibi yüksek temizlik dereceleri, köşeli (angular) ve yeterince sert aşındırıcı gerektirir. Yuvarlak taneler (örneğin çelik bilye) yüzeyi temizler ama kaplama için gereken keskin profili vermez; bu nedenle bilye genellikle grit ile birlikte veya farklı amaçla kullanılır.
Garnet kumu köşeli yapısı ve Mohs 7,5–8,0 sertliğiyle SA 2.5 ve SA 3 derecelerine ulaşmak için yaygın olarak kullanılır. Ayrıca serbest silika içermediği için, silis kumunun yasaklandığı veya risk oluşturduğu sahalarda tercih edilir.
Uygunluk özeti
- Garnet kumu — SA 2.5 / SA 3, açık saha ve kapalı hacim
- Çelik grit — SA 2.5 / SA 3, kapalı kabin ve odalar
- Bakır cürufu — SA 2 / SA 2.5, ekonomik açık saha
- Nikel cürufu — SA 2.5, ağır pas ve kalıntı
- Çelik bilye — temizlik ve peening; tek başına keskin profil vermez
Sık Sorulan Sorular
SA 2.5 ne demek?
ISO 8501-1’e göre “çok kapsamlı temizlik” derecesidir. Yüzeyde hadde kabuğu, pas ve eski kaplama kalıntıları giderilmiş olmalı; yalnızca hafif gölgeler, çizgiler veya lekeler kalabilir. SSPC-SP10 ve NACE 2 ile eşdeğerdir.
SSPC SP10 ile NACE 2 aynı mı?
Evet, aynı temizlik seviyesini tanımlarlar ve ISO 8501-1’deki SA 2.5 derecesine karşılık gelirler. Farklı kuruluşların aynı seviye için kullandığı adlandırmalardır.
Yüzey profili nasıl ölçülür?
En yaygın yöntem replika bandıdır (test-ex): bant yüzeye bastırılır, oluşan iz mikrometre ile ölçülür. Alternatif olarak dijital profil ölçerler kullanılır. Ölçüm, kumlama sonrası ve boya öncesi yapılır.
SA 3 her zaman daha mı iyi?
Daha temizdir ama her iş için gerekli değildir. SA 3 daha fazla süre ve aşındırıcı tüketir; şartname SA 2.5 istiyorsa SA 3 yapmak gereksiz maliyettir. Kaplama üreticisinin föyü esas alınmalıdır.
Kumlama sonrası ne kadar beklenebilir?
Temiz çelik nemle hızla reaksiyona girer ve flash rust oluşur. Ortam nemi ve çiy noktasına bağlı olarak genellikle aynı vardiya içinde astar uygulanır; şartnamedeki süre aşılmamalıdır.
Şartnamenize uygun ürünü seçelim
Projenizdeki temizlik derecesini ve profil aralığını iletin; uygun aşındırıcıyı ve mesh’i önerelim.